Chiến thắng Ấp Bắc - bước phát triển về nghệ thuật quân sự Việt Nam

Chiến thắng Ấp Bắc diễn ra vào ngày 02/01/1963, tại địa bàn Ấp Bắc, thuộc xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho (nay là thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang) quân và dân ta đã đánh bại chiến thực “trực thăng vận, thiết xa vận” của Mỹ và Quân đội Sài Gòn, báo động "tiếng còi" sự sụp đổ của “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ. Chiến thắng Ấp Bắc khẳng định bước phát triển mới của nghệ thuật chỉ đạo tiến hành chiến tranh cách mạng và sự trưởng thành của lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam; củng cố niềm tin vững chắc vào đường lối kháng chiến đúng đắn của Đảng; cổ vũ, động viên toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta quyết tâm đánh Mỹ giành thắng lợi.

Trong những năm 1959-1960, thực hiện chủ trương chuyển hướng chiến lược của Đảng đối với cách mạng Việt Nam ở miền Nam, Nhân dân miền Nam đã vùng lên mạnh mẽ, tiến hành phong trào Đồng khởi, giáng một đòn nặng nề vào chính sách xâm lược thực dân kiểu mới của đế quốc Mỹ, làm lung lay tận gốc chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm; đồng thời, chuyển cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công, từ đấu tranh chính trị là chủ yếu sang kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang.

Thất bại liên tiếp trên các chiến trường nên đế quốc Mỹ buộc phải chuyển sang chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Biện pháp chính của địch là bình định, dồn dân lập ấp chiến lược trên quy mô lớn, áp dụng chiến thuật tân kỳ “trực thăng vận”, “thiết xa vận”. Từ giữa năm 1961, địch đã gây nhiều tổn thất cho quân và dân ta nhưng ta đã kịp thời nghiên cứu để có cách ứng phó hiệu quả. Sau những thất bại trong các cuộc càn quét cuối năm 1962, khi phát hiện lực lượng chủ lực của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam trú quân tại Ấp Bắc, xã Tân Phú, huyện Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Tân Phú, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang), Mỹ và ngụy quân tay sai cấp tốc điều động lực lượng, phương tiện chiến tranh, tổ chức cuộc hành quân càn quét mang mật danh “Đức Thắng 01-63” nhằm tiêu diệt lực lượng của ta.

Chiến thuật “trực thăng vận” của địch - Hình tư liệu

Trước tình hình đó, Bộ Chính trị đề ra nhiệm vụ của cách mạng miền Nam là động viên chính trị toàn dân, tiến hành một cuộc chiến tranh toàn diện và trường kỳ, mở rộng lực lượng quân sự và chính trị, phát động du kích chiến tranh rộng khắp nhằm tiêu hao tiêu diệt nhiều sinh lực địch, đánh bại kế hoạch lập ấp chiến lược của địch. Trước mắt làm thất bại kế hoạch tấn công của địch trong năm 1963, giữ vững và phát triển lực lượng của ta, mở rộng vùng căn cứ và vùng giải phóng, sẵn sàng nắm vững thời cơ, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, đẩy mạnh cuộc cách mạng tiến lên giành nhiều thắng lợi hơn trong tình hình gay go phức tạp cũng như trong tình hình có những chuyển biến mới có lợi cho phong trào.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, lực lượng vũ trang và Nhân dân các địa phương trên toàn miền Nam khẩn trương chuẩn bị về tinh thần, vật chất và cách thức chống địch càn quét, quyết tâm đánh bại các biện pháp chiến thuật dùng máy bay trực thăng và xe thiết giáp của đối phương. Tháng 11/1962, tại Hội nghị cán bộ gồm đại biểu đại diện các Tỉnh ủy, Ban quân sự các tỉnh, Quân khu, Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 8 chỉ rõ: Lực lượng vũ trang Quân khu, tỉnh, huyện, du kích xã phải bằng mọi cách bám trụ trên những địa bàn trọng yếu được chuẩn bị trước, kiên quyết “đứng lại đánh càn”; có phương án, kế hoạch hiệp đồng chiến đấu giữa hai lực lượng (quân sự, chính trị), ba mũi (quân sự, chính trị, binh vận), ba thứ quân (chủ lực, địa phương và dân quân du kích) tạo sức mạnh tổng hợp chiến đấu chống càn. Chủ trương đó được Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Ban Quân sự tỉnh Mỹ Tho quán triệt và triển khai ngay cho bộ đội, các ngành, các cấp để tổ chức thực hiện. Chủ trương chỉ đạo chiến lược đúng đắn, sáng tạo của Đảng, trực tiếp là Khu ủy Khu 8 và Tỉnh ủy Mỹ Tho là nhân tố quyết định thắng lợi của trận Ấp Bắc.

Khẩu đại liên bắn hạ máy bay Mỹ - Hình tư liệu

Vào 05 giờ sáng, ngày 02/01/1963, từ nhiều mũi, bằng cả đường bộ, đường thủy, đường không, quân địch đã tổ chức càn quét Ấp Bắc. Tuy nhiên, do được chuẩn bị kỹ về tư tưởng và bố trí sẵn trận địa cùng với tinh thần chiến đấu dũng cảm, gan dạ, mưu trí, không hề nao núng trước sức mạnh uy hiếp của quân địch, lực lượng vũ trang Quân giải phóng và Nhân dân Ấp Bắc lần lượt đánh bại tất cả các đợt tiến công của địch. Với tinh thần chiến đấu quả cảm, gan dạ, mưu trí, lực lượng vũ trang và Nhân dân Ấp Bắc đã kiên quyết bám trụ đánh địch, chống càn. Dựa vào hệ thống công sự, trận địa, hầm hào, vũ khí được chuẩn bị sẵn, quân và dân Khu 8 đã lần lượt đánh bại các đợt tiến công của địch. Sau một ngày chiến đấu kiên cường, căng thẳng, quyết liệt, quân ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 450 tên địch (trong đó, có 11 cố vấn và nhân viên kỹ thuật), bắn rơi 05 máy bay trực thăng, bắn hư hỏng nhiều chiếc khác; phá hủy 03 xe thiết giáp M-113 và 01 tàu chiến trên sông, làm thất bại hoàn toàn cuộc hành quân càn quét đầy tham vọng của địch.

Trận Ấp Bắc kéo dài khoảng 20 giờ, từ rạng sáng đến cuối buổi chiều ngày 02/01/1963. Qua 05 đợt tấn công của địch với nhiều phương tiện hiện đại của Mỹ - Quân đội Sài Gòn trang bị như: máy bay, xe tăng, xe bọc thép lội nước, thiết giáp, pháo binh, tàu chiến... cùng với hơn 2.000 binh lính thuộc các đơn vị chủ lực tinh nhuệ gồm: bộ binh, biệt động quân, lính dù, chiếm ưu thế hơn quân ta với tỉ lệ 6/1, đã bất ngờ tiến công trên nhiều hướng vào Ấp Bắc. Nhưng cả 05 đợt tiến công chúng đều vấp phải sức mạnh tổng hợp của thế trận chiến tranh nhân dân mà trước đó chúng chưa lường hết để có biện pháp ứng phó. Đặc biệt, trên khu vực phòng ngự chống càn Ấp Bắc, khi địch sử dụng hai gọng kìm tiến công đường bộ và đường sông, kết hợp với việc đổ bộ đường không vào trung tâm, hòng khép chặt vòng vây, ta đã kịp thời tổ chức sử dụng lực lượng theo dõi, bám địch trên các hướng (trinh sát, công binh, thông tin) và lực lượng bộ đội địa phương cơ động linh hoạt, thực hiện đánh nhỏ từ xa vào bên sườn, phía sau quân địch, làm chậm tốc độ tiến công của địch. Đồng thời, kết hợp việc sử dụng lực lượng phòng ngự đánh địch trên các hướng, từng bước ngăn chặn, đẩy lùi các hướng, mũi tiến công của chúng, giữ vững trận địa. Đây là nét nổi bật về nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân, tiến công địch bằng hai lực lượng, ba mũi giáp công. Lấy tiến công quân sự của lực lượng vũ trang ba thứ quân làm nồng cốt, hỗ trợ cho các mặt đấu tranh khác, thực hiện đánh thắng địch trong phòng ngự là chính, đánh thắng địch ở các hướng khác buộc địch phải phân tán lực lượng để đối phó, tạo điều kiện cho việc tác chiến trên hướng chính Ấp Bắc giành thắng lợi, tiến tới đánh bại hoàn toàn cuộc hành quân của địch. Ta đã thắng lợi về mặt chiến thuật, đồng thời, thắng lợi về mặt chiến lược. Chiến thuật đó là “trực thăng vận”, “thiết xa vận”, gắn liền với chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Đồng thời, khẳng định đỉnh cao của nghệ thuật chiến tranh nhân dân, nghệ thuật quân sự “lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn” của ông cha ta, với cách đánh bám trụ kiên cường của quân và dân ta trên địa hình đồng bằng nhiều kênh rạch, cùng với sự phối hợp, hiệp đồng của bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích bằng “hai chân”, “ba mũi giáp công” để giành thắng lợi.

Tiểu đoàn Ấp Bắc - Hình tư liệu

Sau thắng lợi của trận Ấp Bắc, ngày 25/3/1963, Trung ương Cục miền Nam quyết định phát động phong trào “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công” trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta ở miền Nam, làm rung chuyển hệ thống “bình định” của Mỹ - ngụy ở miền Nam, báo hiệu sự sụp đổ của chế độ Ngô Đình Diệm. Như vậy, kế hoạch “bình định” miền Nam trong vòng 18 tháng của địch bị thất bại, đánh dấu sự sụp đổ chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ xâm lược.

Chiến thắng Ấp Bắc là một trong những chiến công vẻ vang, oanh liệt, một chiến thắng có ý nghĩa lớn đối với trong nước và quốc tế. Qua đó, phát huy thế trận, sức mạnh tổng hợp trong Chiến thắng Ấp Bắc để vận dụng vào việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững chắc, tập trung mọi nguồn lực xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, tạo nền tảng huy động sức mạnh cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, trong đó, việc xây dựng Quân đội nhân dân là nòng cốt; là điều kiện để quân đội hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống.

Huy Dương