Giồng Sắn - Nơi ghi dấu tội ác không thể dung tha

Cuối tháng 9/2024, Đảng bộ, quân và dân huyện Nhơn Trạch và trong toàn tỉnh cùng hướng về tưởng nhớ 536 thường dân vô tội đã bị thảm sát tại Ngã ba Giồng Sắn (xã Phú Đông, huyện Nhơn Trạch) để nhắc nhở chúng ta không được quên quá khứ một thời đau thương của dân tộc dưới chế độ tay sai và dã tâm xâm lược của đế quốc Mỹ.    

Nhà Bia tưởng niệm di tích địa điểm Giồng Sắn tại xã Phú Đông, huyện Nhơn Trạch

Đồng chí Hồ Thanh Sơn - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy thăm phòng trưng bày chứng tích tội ác trong vụ thảm sát Giồng Sắn tại khu di tích Ngã ba Giồng Sắn

Trước thất bại nặng nề trên chiến trường miền Nam, kế hoạch Staley - Taylo hoàn toàn bị phá sản, chế độ chính quyền Việt Nam cộng hòa đứng trước nguy cơ sụp đổ. Để cứu vãn tình thế, tháng 3/1964, Tổng thống Mỹ Giônxơn đưa ra kế hoạch chiến lược mới: “Kế hoạch Giônxơn - Mắc Namara” với âm mưu “bình định” miền Nam trong vòng 02 năm (1964-1965). Tỉnh Biên Hòa là một trong những tỉnh nằm trong vùng trọng điểm “bình định” của địch.

Để thực hiện kế hoạch, chúng đã tổ chức nhiều cuộc hành quân, càn quét, đánh phá sâu vào vùng căn cứ cách mạng của ta, lấn chiếm vùng giải phóng mà ta đã giành được trước đây. Ở phía Đông Bắc và Đông Nam Sài Gòn, địch tập trung lực lượng mở nhiều cuộc hành quân càn quét vào căn cứ Chiến khu Đ và các huyện: Long Thành, Nhơn Trạch, Vĩnh Cửu... hòng tiêu diệt lực lượng cách mạng của ta. Dưới sự lãnh đạo của Huyện ủy, quân dân Long Thành, Nhơn Trạch đã liên tục nổi dậy tiến công kết hợp vũ trang tuyên truyền, binh vận làm lung lay cơ sở nền tảng của chính sách ấp chiến lược của địch, lực lượng vũ trang ngày càng mạnh khi được bổ sung thêm lượng, vũ khí từ miền Bắc chi viện vào.

Giữa lúc phong trào cách mạng đang lên, thì trên địa bàn Giồng Sắn[1] xảy ra một sự kiện tang thương do địch gây ra. Vào khoảng 18 giờ, ngày 27/9/1964, tại Ngã ba Giồng Sắn (tọa độ XS.987.836) có hàng trăm ghe xuồng của người dân neo đậu chuẩn bị đưa củi, cá, tôm lên bờ mua bán, trao đổi như mọi ngày thì bất ngờ trên bầu trời từ hướng Biên Hòa xuất hiện hai đoàn khu trục cơ (loại máy bay Xcai-rây đơ) của địch gầm rú, quần đảo và trút bom xuống chỗ neo đậu ghe, xuồng của người dân. Hàng loạt tiếng nổ long trời lở đất, những cột khói cuồn cuộn bốc lên xám xịt, phủ kín cả vùng trời Phú Hữu. Những cột nước cao hàng chục mét như những vòi phun khổng lồ dâng cao rồi đổ ập xuống ghe, xuồng và người dân. Lửa cháy đỏ cả cánh đồng ngã ba sông. Hàng trăm ghe, xuồng trúng bom bị cháy, vỡ ra thành nhiều mảnh nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Hàng trăm xác người chìm xuống lòng sông, tiếng kêu cứu, tiếng thét, la thảm thiết của người dân vô tội giữa tiếng bom đạn tàn ác của kẻ thù. Mặc cho người dân kêu khóc, mặc cho những nạn nhân bị thương lê lết, dắt dìu, bồng bế nhau chạy trốn mong tìm được sự sống mong manh, nhưng tất cả đều vô vọng. Máy bay của địch vẫn từng tốp gầm rú đuổi theo trút bom xuống ngày càng nhiều hơn. Chúng quyết cướp đi sinh mạng của thường dân vô tội.

Khi tiếng bom vừa dứt, đồng bào của xã Phú Hữu, Vĩnh Thanh, Phước Khánh chạy đến hiện trường tìm cứu nạn nhân thì Mỹ và quân đội Việt Nam cộng hòa tiếp tục cho máy bay quay trở lại ném bom. Pháo ở đồn Nhà Bè liên tiếp bắn hàng trăm quả đại bác, làm chết và bị thương thêm một số người dân vô tội. Sau hai tiếng đồng hồ quần đảo ném bom thảm sát, khi phát hiện dưới mặt đất không còn sự sống, máy bay địch mới rút đi. Dã man hơn, chúng vẫn tiếp tục cho pháo từ Nhà Bè bắn sang phong tỏa toàn bộ khu vực, không cho đồng bào ta đến cứu người bị nạn. Sau đó, chúng cho 03 xe GMC đến hiện trường chở những người chết và bị thương đi nơi khác để phi tang. Tới gần nửa đêm, khi không còn nghe tiếng pháo, tiếng xe của địch, chi bộ Đảng xã Phú Hữu chỉ đạo cho du kích xã và các đồng chí hoạt động mật ở địa phương cùng Nhân dân các xã vùng lân cận chạy nhanh đến ngã ba Giồng Sắn tiếp tục tìm cứu người bị nạn.

Cảnh tượng sau vụ thảm sát của địch thật hãi hùng. Tại ngã ba sông chạy dài ra sông Ông Mai, Thị Vải, Ông Kèo, xác chết, mảnh ván ghe xuồng, thức ăn và đồ dùng sinh hoạt trôi nổi khắp mặt sông. Dòng nước vốn trong xanh đã nhuộm đỏ bởi máu người dân vô tội. Trên bờ, dưới ruộng, trong lùm cây, trên kẽ tàu dừa nước ở bến sông đều vương vãi các mảnh xác nạn nhân. Có xác là phụ nữ mang thai gần đến ngày sinh nở. Có xác là bà mẹ bị mảnh bom làm vỡ đầu, máu loang đầy mặt, ướt đẫm áo quần, chết ngồi dựa vào thân cây dừa mà hai tay vẫn che chở, ôm chặt đứa con trai khoảng 6 tuổi vào lòng; nhưng đứa trẻ cũng đã bị chết do trúng mảnh bom của kẻ thù, hai tay ôm chặt lấy cổ mẹ. Đôi mắt, khuôn mặt em in sâu nỗi sợ hãi tột cùng. Có xác người mẹ chết nằm sấp, phía dưới là đứa con khoảng 2 tuổi, miệng vẫn còn đang bú mẹ. Nhiều xác bị cháy đen và tan thành nhiều mảnh, vương vãi khắp nơi, thân nhân không thể nhận diện. Những người bị thương thì rên la thảm thiết. Dân trong xóm chạy ra, chèo xuồng tìm những người bị thương để đưa vào bờ, có người vừa đem vào được thì tắt thở.

Tới sáng hôm sau, vì số người chết rất đông, mọi người tiếp tục lấy lưới giăng nguyên khúc sông để vớt xác người chết. Thân nhân người bị nạn tập trung trên bờ nhận xác người thân, tiếng kêu khóc thảm thiết… Có một số xác chết bị văng vào bờ, lẫn trong bụi khuất nên không ai thấy, mấy ngày sau nghe mùi hôi, người dân đi tìm rồi đào đất chôn ngay tại chỗ… Huyện ủy 02 huyện Nhơn Trạch và Long Thành đã tổ chức lễ truy điệu những người dân bị địch giết hại tại Giồng Sắn; đồng thời, kêu gọi Nhân dân 02 huyện giúp đỡ những gia đình bị nạn. Một phong trào sục sôi căm thù được phát động, không chỉ riêng 02 huyện Nhơn Trạch, Long Thành mà lan rộng trong toàn tỉnh Biên Hòa và các tỉnh miền Đông Nam bộ.

Sau ngày đất nước thống nhất, đầu năm 1984, Huyện ủy, UBND huyện Nhơn Trạch đã xây dựng bia tưởng niệm 536 thường dân bị Mỹ ngụy sát hại ngày 27/9/1964 trên vùng đất cù lao tại Ngã ba Giồng Sắn để người dân có nơi thăm viếng, thắp hương tưởng niệm và cũng là nơi ghi lại tội ác của địch đối với dân thường Việt Nam vô tội.

Theo nguyện vọng của đông đảo Nhân dân, Ngã 3 Giồng Sắn đã được UBND tỉnh Đồng Nai xếp hạng là di tích lịch sử theo quyết định số 5160/QĐ-CT.UBT ngày 22/10/2004. Nhân dịp này, Huyện ủy, UBND huyện Nhơn Trạch đã tổ chức lễ tưởng niệm 40 năm các nạn nhân trong vụ thảm sát và làm lễ động thổ, khởi công xây dựng lại nhà bia tưởng niệm và Công viên Giồng Sắn.

Ngày 23/9/2014, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký quyết định số 3068, xếp hạng di tích cấp quốc gia “Địa điểm Vụ thảm sát Giồng Sắn”. Việc xếp hạng và tiến hành trùng tu, tôn tạo các hạng mục của khu di tích Ngã ba Giồng Sắn là một việc làm đúng đắn, thiết thực, không chỉ mang ý nghĩa lịch sử mà còn là công trình mang tính nhân văn sâu sắc. Hiện nay, Công viên tưởng niệm Giồng Sắn là địa chỉ đỏ, nơi ghi dấu tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai, cũng là nơi tổ chức các hoạt động về nguồn, sinh hoạt truyền thống cách mạng, giáo dục lòng yêu nước cho Nhân dân và cho các thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.

                                                                                                                                                                                                                                                        Đoàn Trung Kiên