Biên Hòa - Đồng Nai với Cách mạng Tháng 8 năm 1945

Cách mạng tháng Tám năm 1945 là mốc son chói lọi, vĩ đại trong lịch sử dân tộc, đưa đất nước bước sang kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đồng thời, để lại nhiều bài học quý báu về nhận định, vận dụng thời cơ và bảo vệ thành quả cách mạng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Hòa cùng không khí cách mạng sục sôi của Nhân dân cả nước nói chung và Nhân dân Đồng Nai nói riêng; trong những ngày tháng Tám lịch sử, quân và dân Biên Hòa với lòng yêu nước nồng nàn, truyền thống đấu tranh bất khuất, kiên cường, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng đã nhất tề xông lên giành lấy độc lập, tự do, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của cách mạng tháng Tám lịch sử. Ngày 19/8/1945, cuộc Tổng khởi nghĩa đã giành được thắng lợi rực rỡ ở thủ đô Hà Nội, động viên cả nước đứng lên cướp chính quyền. Trước khí thế anh dũng của Nhân dân ta, ngày 20/8/1945, xứ ủy Nam kỳ họp hội nghị tại chợ Đệm, phổ biến kế hoạch tổng khởi nghĩa ở Nam bộ.

Không khí cách mạng Tháng Tám tại Thủ đô Hà Nội - Hình tư liệu

Ở Biên Hòa (nay là thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai), ngày 23/8/1945, tại căn nhà số 2, dãy phố Sáu Sử, đồng chí Hoàng Minh Châu chủ trì cuộc họp bàn kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền ở tỉnh lỵ Biên Hòa. Tại hội nghị, các đồng chí đã thống nhất và quyết định một số nội dung quan trọng như: Tập trung lực lượng tiến hành khởi nghĩa trước ở trung tâm tỉnh lỵ, trung lập hóa quân Nhật, thành lập Ủy ban khởi nghĩa do đồng chí Hoàng Minh Châu làm Chủ tịch và dự kiến thành phần Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời; huy động lực lượng xung kích trong Nhân dân, Thanh niên tiền phong tự trang bị vũ khí, Nhân dân mang cờ, khẩu hiệu sẵn sàng nổi dậy biểu dương lực lượng cướp chính quyền. Ngoài ra, hội nghị cử đồng chí Hồ Văn Đại và một số đồng chí khác vận động lính mã tà, lính thủ hộ nộp súng cho cách mạng, tránh xung đột vũ trang gây đổ máu; phân công một số đảng viên tổ chức đưa khoảng 500 người về Sài Gòn bằng xe lửa để tham gia khởi nghĩa; vận động, hướng dẫn Nhân dân may cờ, khẩu hiệu, huy động lực lượng xung kích trong công nhân, thanh niên, học sinh sẵn sàng hành động khi có lệnh khởi nghĩa.

Với khí thế cách mạng dâng cao trong ngày 23/8/1945, dưới sự chỉ đạo của chi bộ nhà máy cưa BIF, chi bộ ga Biên Hòa, công nhân và Nhân dân các ấp Tân Mai, Lân Thành, Vĩnh Thị đã nổi dậy. Cờ đỏ sao vàng của Việt Minh và cờ vàng sao đỏ của Thanh niên tiền phong đã xuất hiện nhiều nơi trong thị xã Biên Hòa. Ở huyện Long Thành, Ủy ban khởi nghĩa do đồng chí Trịnh Văn Dục lãnh đạo đã huy động công nhân cao su, Nhân dân các xã kéo về quận lỵ giành chính quyền trong ngày 24/8/1945. Thắng lợi này càng cổ vũ cán bộ đảng viên và Nhân dân Biên Hòa náo nức hành động. Chiều tối ngày 24/8/1945, hàng trăm Nhân dân Biên Hòa đã kéo về Sài Gòn tham gia giành chính quyền.

Ngày 25/8/1945, lực lượng cách mạng đã kiểm soát các cơ quan công sở trong thị xã Biên Hòa như: Tòa án, Kho bạc, Trại giam Biên Hòa, căn cứ lính bảo an tỉnh… Sáng ngày 26/8/1945, hàng trăm đồng bào nội ô thị xã Biên Hòa kéo đến bao vây Tòa Bố, Dinh tỉnh trưởng, đồng chí Nguyễn Văn Nghĩa dẫn đầu đoàn người tiến thẳng vào dinh tỉnh trưởng buộc tỉnh trưởng Nguyễn Văn Quý phải đầu hàng và bàn giao chính quyền cho Nhân dân. Lá cờ đỏ sao vàng lần đầu tiên được treo ở Dinh tỉnh trưởng trong tiếng reo hò vang dậy của Nhân dân. Ngay chiều 26/8/1945, lực lượng cách mạng đã bắt giữ tên chỉ huy lực lượng cảnh sát Biên Hòa, tịch thu gần 300 súng các loại; lực lượng cách mạng nhanh chóng tỏa đi tiếp quản các cơ quan, công sở trong thị xã Biên Hòa.

Sáng sớm ngày 27/8/1945, tại quảng trường Sông Phố, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức. Hàng vạn người từ khắp các quận về dự lễ ra mắt chính quyền cách mạng với đủ mọi tầng lớp, già, trẻ, các tôn giáo, đoàn thể cứu quốc và cả binh lính của chế độ cũ. Ủy ban khởi nghĩa tuyên bố chính quyền đã thuộc về tay Nhân dân và công bố danh sách Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Biên Hòa do đồng chí Hoàng Minh Châu làm Chủ tịch. Những người có mặt đã long trọng giơ cao nắm tay tuyên thệ, sẵn sàng hy sinh tính mạng, tài sản, kiên quyết bảo vệ nền độc lập, tự do cho Tổ quốc. Tại lễ mít tinh, đồng chí Dương Bạch Mai, Thanh tra Chính trị miền Đông đã diễn thuyết trước đông đảo quần chúng, kể từ hôm nay Nhân dân Biên Hòa đã thoát khỏi ách ngựa trâu, xóa bỏ gông xiềng của 80 năm nô lệ, nước Việt Nam từ nay đã có mặt trên bản đồ thế giới, không còn bị bọn Tây, Nhật miệt thị là An-na-mít, không còn bị đè đầu cưỡi cổ, sưu cao thuế nặng. Đến 12 giờ trưa, lễ mít tinh kết thúc. Cả Biên Hoà, từ phố thị cho đến các xã thôn, các đồn điền cao su thực sự là một ngày hội lớn; khắp các nẻo đường, đâu đâu cũng sôi động cả một rừng người và cờ, ai cũng hân hoan và cảm động đến trào nước mắt. Khí thế cách mạng lan rộng hòa chung thắng lợi của cả dân tộc chuẩn bị cho ngày Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập.

Trong không khí sục sôi cách mạng, ngày 28/8/1945, Nhân dân quận Xuân Lộc cũng đã nổi dậy khởi nghĩa giành chính quyền về tay Nhân dân. Trước sự áp đảo của lực lượng cách mạng, toàn bộ chính quyền của địch ở Xuân Lộc từ thị trấn đến nông thôn đều lo sợ, hoang mang, tự tan rã nhanh chóng. Ngay buổi sáng, Nhân dân đã hoàn toàn làm chủ quận lỵ Xuân Lộc.

Như vậy, chỉ trong một thời gian ngắn, dưới sự lãnh đạo của các đảng viên cộng sản, Nhân dân Biên Hòa đã cùng cả nước đứng dậy lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật, xóa bỏ chế độ phong kiến hàng nghìn năm, đưa Nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước, chuẩn bị nguồn lực bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ Hai và đế quốc Mỹ xâm lược cho đến thắng lợi hoàn toàn.

Một góc thành phố Biên Hòa ngày nay

Tiếp nối truyền thống cách mạng hào hùng, chiến thắng lịch sử của cuộc Tổng khởi nghĩa cách mạng Tháng 8 năm 1945, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Đồng Nai tiếp tục phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, ý chí và khát vọng phát triển; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tích cực, chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; khai thác và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực; phát huy tiềm năng và lợi thế; nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh; phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa - xã hội, bảo vệ môi trường, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân. Giữ vững ổn định chính trị - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh; xây dựng tỉnh Đồng Nai phát triển toàn diện.

Huy Dương