Kỷ niệm 75 năm “Thư gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh (09/6/1949-09/6/2024)

Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ chí Minh luôn coi báo chí và những người làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc và xây dựng cuộc sống mới cho Nhân dân.

Từ năm 1949, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tái xâm lược đang diễn ra ác liệt, trong điều kiện vật chất khó khăn thiếu thốn mọi bề của đất nước, nhưng Đảng, Nhà nước vẫn quyết tâm mở lớp viết báo Huỳnh Thúc Kháng để đào tạo, gầy dựng đội ngũ báo chí cách mạng. Sở dĩ lớp học mang tên cụ Huỳnh Thúc Kháng là để nhớ ơn và noi gương cụ lão thành ái quốc và đồng thời cũng là một nhà viết báo lâu năm, có danh tiếng, nêu một tấm gương cho các học viên một đức tính học hỏi cần mẫn, một óc tổ chức tiến bộ, một chí khí khảng khái, bất khuất, là những đức tính căn bản cho một ký giả. Lớp học đươc tổ chức ở khu rừng Bờ Rạ thuộc tỉnh Thái Nguyên. Khóa học đầu tiên gồm 43 học viên đến từ các báo Trung ương, quân đội, các ngành, đoàn thể liên khu, ngành thông tin; có khoảng 29 giảng viên tham gia giảng dạy, chương trình học bao gồm 03 phần: Lý thuyết, chuyên môn và thực hành. Về lý thuyết với các bài khái niệm, lịch sử báo chí, người viết báo phải tìm hiểu về tình hình trong nước và thế giới. Về chuyên môn, các bài dạy làm phóng sự, điều tra, phỏng vấn, xã luận, tiểu thuyết, thơ ca, tùy bút, nhạc, kịch, châm biếm, cách soạn tin, cách viết tin, ngoài ra còn có bài hướng dẫn cấu tạo một tờ báo, tổ chức tòa soạn, việc in báo, việc phát hành. Về thực hành, tổ chức thi viết các thể loại văn học, phóng sự điều tra, phỏng vấn, mỗi tổ học tập trong lớp tự lập tờ báo của tổ mình [1].

Lớp học chỉ tồn tại trong vòng hai tháng nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hai lần viết thư, thăm hỏi, động viên cán bộ và học viên. Ngày 9/6/1949, Người viết “Thư gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng” đăng trên báo cứu quốc, số 1264 để động viên, khích lệ, chỉ dạy cách thức làm báo của các học viên tham gia lớp học. Đầu thư Bác Hồ kính yêu viết về nhiệm vụ, mục đích, tôn chỉ, đối tượng, nội dung, hình thức đối với một tờ báo: “Các bạn yêu quý! Tôi rất vui lòng được tin các bạn đến học viết báo. Tiếc vì điều kiện chưa tiện, tôi không đến thăm các bạn được. Đây tôi có vài ý kiến để giúp các bạn nghiên cứu. Tờ báo của chúng ta có mấy điểm chính: (1) Nhiệm vụ của tờ báo là tuyên truyền, cổ động, huấn luyện, giáo dục và tổ chức dân chúng, để đưa dân chúng đến mục đích chung; (2) Mục đích là kháng chiến và kiến quốc. Để đi đến kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công; (3) Tôn chỉ của tờ báo là đoàn kết toàn dân, thi đua ái quốc; (4) Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng. Một tờ báo không được đại đa số dân chúng ham chuộng (tức là yêu thích), thì không xứng đáng là một tờ báo. Muốn được dân chúng ham chuộng, coi tờ báo ấy là tờ báo của mình; (5) Nội dung tức là các bài báo phải giản đơn, dễ hiểu, phổ thông, thiết thực, hoạt bát; (6) Hình thức tức là cách sắp đặt các bài, cách in phải sạch sẽ, sáng sủa”[2].

Bên cạnh việc đề cập đến nội dung cốt lõi của một tờ báo, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra những hạn chế, mắc phải của các tờ báo thường gặp của chúng ta lúc bấy giờ, đó là “hiện nay, các báo ta thường có những khuyết điểm sau đây: Về mặt tuyên truyền thì không kịp thời và chính trị suông quá nhiều. Không biết giữ bí mật. Đôi khi đăng tin vịt. Hay dùng chữ Tàu, và nhiều khi dùng không đúng. Hoặc là in nhem nhuốc, luộm thuộm hoặc là vì “mỹ thuật” mà cắt một bài ra hai ba đoạn, khó đọc. Tin tức chậm. Tin quan trọng thì bài ngắn và in chữ nhỏ, bài không quan trọng thì viết dài và in chữ to. Tờ báo không vui vẻ”[3].

Từ chỗ Bác Hồ chỉ ra những khuyết điểm của một tờ báo, Người nói “muốn viết bài báo khá thì cần: (1) Gần gũi dân chúng, cứ ngồi trong phòng giấy mà viết thì không thể viết thiết thực; (2) Ít nhất cũng phải biết một thứ tiếng nước ngoài để xem báo nước ngoài mà học kinh nghiệm của người; (3) Khi viết xong một bài, tự mình phải xem lại ba bốn lần, sửa chữa lại cho cẩn thận. Tốt hơn nữa, là đưa nhờ một vài người ít văn hóa xem và hỏi họ những câu nào, chữ nào không hiểu thì sửa lại cho dễ hiểu; (4) Luôn luôn gắng học hỏi, luôn luôn cầu tiến bộ. Nghe nói có đến ba cô đến học viết báo, đó là một điều đáng mừng cho báo chí ta”[4] trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc.

Cuối thư, Chủ tịch Hồ Chí Minh dành những tình cảm sâu sắc gửi đến anh chị em học lớp viết báo, đó là “lớp này là lớp học viết báo đầu tiên, tôi mong các chú, các cô thi đua nhau học và hành cho xứng đáng là những người tiên phong trên mặt trận báo chí. Báo chí cũng phải thực hiện khẩu hiệu: Tất cả để chiến thắng”[5].   

Kỷ niệm 75 năm “Thư gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng” của Bác Hồ (09/6/1949-09/6/2024) là dịp để mỗi người làm nghề báo tưởng nhớ đến nhà báo cách mạng vĩ đại - Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần nắm vững, thấm nhuần hơn nữa tư tưởng báo chí cách mạng của Người, vận dụng sáng tạo vào hoạt động tác nghiệp của mình. Trong điều kiện hiện nay, để xứng đáng là chiến sỹ xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Đảng, thực hiện tốt trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân, những người làm báo phải xây dựng lập trường chính trị vững vàng, không ngừng học tập, rèn luyện để nâng cao trình độ, kỹ năng làm báo, giữ vững sự trong sáng của đạo đức nghề nghiệp như Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong muốn: Cán bộ báo chí cũng là chiến sỹ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ.

         [2], [3], [4], [5] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tr.102; tr.102-103; tr.103; tr.103.

Lê Quang Cần