Luật hướng tới tạo khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và khả thi, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; đồng thời nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương trong quy hoạch, phát triển hạ tầng và tổ chức không gian đô thị.
Tăng quyền chủ động, gắn quy hoạch với tổ chức không gian
Điểm nổi bật của Luật Phát triển đô thị là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình. Thẩm quyền được phân định giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND; quyền hạn gắn với công khai, minh bạch, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Qua đó, chính quyền địa phương có điều kiện chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế và chịu trách nhiệm về kết quả. Quyền được giao phải đi cùng năng lực thực hiện và cơ chế kiểm soát, bảo đảm quyết định của địa phương đúng thẩm quyền, rõ trách nhiệm và chịu sự giám sát theo quy định. Cách tiếp cận này hướng tới việc chuyển từ quản lý chủ yếu theo từng công việc, từng dự án sang chủ động tổ chức phát triển trong khuôn khổ pháp luật.
Cùng với phân cấp, phân quyền, luật gắn quy hoạch với tổ chức không gian, phát triển hạ tầng và huy động nguồn lực. Quy hoạch tổng thể thành phố được tiếp cận theo hướng tích hợp, tạo cơ sở để các hoạt động đầu tư và phát triển hạ tầng được tổ chức thống nhất. Luật đồng thời bổ sung thẩm quyền của HĐND thành phố trong điều chỉnh cục bộ Quy hoạch tổng thể thành phố, qua đó tăng tính chủ động của chính quyền đô thị trong quản lý và tổ chức thực hiện quy hoạch theo thẩm quyền. Đây là cơ sở để phát triển đô thị trong một tổng thể thống nhất, thay vì triển khai riêng lẻ từng khu vực, từng dự án.
Tại thành phố Đồng Nai, những quy định này có ý nghĩa trong quá trình cụ thể hóa các định hướng mới về quy hoạch, tổ chức không gian và phát triển đô thị. Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21-7-2026 của Bộ Chính trị xác định định hướng tổ chức không gian theo mô hình mở, linh hoạt, đa trung tâm, đa cực, đa tầng, gắn với phát triển hạ tầng và các hành lang chiến lược. Trên nền tảng đó, Luật Phát triển đô thị tạo khuôn khổ pháp lý để thành phố tổ chức thực hiện các định hướng phát triển thông qua quy hoạch, phát triển hạ tầng, huy động nguồn lực và thực hiện các thẩm quyền được pháp luật giao.
Đồng bộ không gian công nghiệp và phát triển giao thông kết nối
Công nghiệp là một nền tảng quan trọng của Đồng Nai, với hệ thống khu công nghiệp, doanh nghiệp và lực lượng lao động lớn. Sự phát triển của công nghiệp kéo theo nhu cầu về nhà ở, giao thông, hạ tầng xã hội và các dịch vụ đô thị; trong khi quá trình chuyển dịch sang công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp hàng không và các ngành có giá trị gia tăng lớn tiếp tục đặt ra yêu cầu về không gian và hạ tầng phù hợp. Vì vậy, phát triển công nghiệp cần gắn với tổ chức đô thị, bảo đảm kết nối giữa nơi sản xuất, nơi ở và các dịch vụ thiết yếu. Luật Phát triển đô thị đồng thời quy định các chính sách về phát triển nhà ở, cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị, tạo cơ sở để gắn nhu cầu về chỗ ở, hạ tầng xã hội với quá trình phát triển và mở rộng không gian đô thị.
Cùng với đó, giao thông giữ vai trò kết nối các không gian sản xuất và đô thị. Thành phố Đồng Nai đang phát triển hệ thống đường bộ, đường sắt tốc độ cao, đường thủy nội địa, đường hàng hải và đường hàng không. Luật Phát triển đô thị quy định phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), gắn khu vực nhà ga, đầu mối giao thông với tổ chức không gian đô thị và khai thác nguồn lực từ đất đai để đầu tư hạ tầng. Qua đó, phát triển giao thông được đặt trong mối quan hệ với quy hoạch, tổ chức không gian và nguồn lực, tạo cơ sở để lựa chọn khu vực ưu tiên và tập trung đầu tư cho những công trình có vai trò kết nối, tạo động lực phát triển. Thực tiễn thành phố Đồng Nai cũng đang đặt TOD trong quá trình tái cấu trúc không gian đô thị gắn với phát triển đường sắt và giao thông công cộng.
Cảng hàng không quốc tế Long Thành gắn với định hướng phát triển đô thị sân bay Long Thành và vùng phụ cận. Nghị quyết số 16-NQ/TW xác định Long Thành là cửa ngõ hàng không quốc tế chủ lực, trung tâm trung chuyển quốc tế của Việt Nam và nút giao chiến lược của chuỗi cung ứng khu vực, quốc tế; đồng thời định hướng phát triển khu vực này gắn với kết nối giao thông đa phương thức, công nghiệp hàng không, logistics, thương mại, dịch vụ và các hoạt động kinh tế có giá trị gia tăng cao. Trên cơ sở đó, tổ chức không gian đô thị Long Thành và vùng phụ cận cần gắn khu vực sân bay với hệ thống giao thông, logistics, công nghiệp hàng không, thương mại, dịch vụ và các khu chức năng liên quan, tạo sự kết nối giữa hạ tầng giao thông với các hoạt động kinh tế và không gian đô thị.
Tạo nền tảng thể chế
Luật Phát triển đô thị tạo khuôn khổ để tổ chức phát triển đô thị thông qua các quy định về quy hoạch, tổ chức không gian, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, huy động nguồn lực và các cơ chế, chính sách đối với những khu vực đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật. Chương III của luật quy định về cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt; đồng thời có những quy định liên quan đến khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp. Qua đó, các không gian kinh tế có điều kiện gắn kết chặt chẽ hơn với hạ tầng, thương mại, dịch vụ và logistics. Với thành phố Đồng Nai, đây là những cơ chế quan trọng để phát huy các điều kiện, vị trí và lợi thế đặc thù, tổ chức các không gian phát triển gắn với đô thị sân bay Long Thành, logistics, thương mại và dịch vụ, đồng thời huy động nguồn lực và triển khai phù hợp với quy hoạch, điều kiện và thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh hạ tầng và các động lực kinh tế, luật chú trọng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển đô thị. Đây là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý, ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong vận hành đô thị, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển dịch sang các ngành sản xuất có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Với một đô thị có nền tảng công nghiệp và đang hình thành những không gian phát triển mới như thành phố Đồng Nai, việc gắn phát triển đô thị với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị và sức cạnh tranh.
Tại thành phố Đồng Nai, việc triển khai Luật Phát triển đô thị cần gắn với việc cụ thể hóa các mục tiêu, định hướng phát triển đã được xác định tại Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trên cơ sở đó, thành phố cần chủ động tổ chức thực hiện các quy định của luật gắn với quy hoạch, phát triển hạ tầng và xây dựng không gian đô thị phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Những lợi thế về công nghiệp, hệ thống giao thông đa phương thức, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, logistics, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được kết nối trong một định hướng phát triển thống nhất, có tính liên kết vùng và quốc tế.
Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng tạo nền tảng thể chế để thành phố Đồng Nai bước vào một giai đoạn phát triển mới, với tư duy quản trị hiện đại hơn, không gian phát triển rộng mở hơn và khả năng chủ động cao hơn trong tổ chức thực hiện. Khi các quy định của luật được vận dụng hiệu quả, gắn với mục tiêu lấy người dân làm trung tâm và phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, Đồng Nai sẽ có thêm điều kiện phát huy những lợi thế riêng có, nâng cao chất lượng đô thị và chất lượng cuộc sống, từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, hạnh phúc và trở thành cực tăng trưởng đa chức năng của quốc gia.
