Niềm tự hào về sự ra đời và sứ mệnh lịch sử của Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam thời kỳ 1961-1975

Sơ lược quá trình hình thành và phát triển Trung ương Cục miền Nam:

Trong lịch sử đấu tranh chống xâm lược của dân tộc ta, chiến thắng của cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ trong 30 năm (1945-1975) là một trong những trang sử chói lọi nhất, một biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ dân tộc Việt Nam. Chiến thắng này cũng là minh chứng rõ rệt nhất sự năng động, sáng tạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như nỗ lực, quyết tâm cao độ của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta. Ngay sau khi đất nước giành được độc lập (8/1945), thực dân Pháp tiếp tục gây hấn và quyết chiếm nước ta một lần nữa nên đã nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cuộc xâm lược nước ta lần thứ hai. Trong tình thế đó, ngày 15/10/1945, Hội nghị Xứ ủy được triệu tập tại Mỹ Tho để thành lập một Xứ ủy thống nhất với tên gọi là Xứ ủy Nam Bộ. Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp từ ngày 25-27/5/1946 đã quyết định cải tổ Đảng bộ Nam Bộ. Ngày 30/5/1946, Ban Xứ ủy lâm thời được thành lập. Ngày 15/12/1947, Hội nghị đại biểu toàn Xứ họp và bầu đồng chí Lê Duẩn làm Bí thư Xứ ủy Nam Bộ. Ngày 27/6/1951, Trung ương Cục miền Nam được thành lập để thay thế Xứ ủy Nam Bộ. Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương 6 (khóa II) họp ngày 15/7/1954 đã quyết định giải thể Trung ương Cục miền Nam và thành lập lại Xứ ủy Nam Bộ. Từ ngày 28/12/1960-6/1/1961, Ban Chấp hành Trung ương họp và quyết định thành lập lại Trung ương Cục miền Nam.

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, để phù hợp yêu cầu cách mạng của từng thời kỳ, Xứ ủy Nam Bộ hay Trung ương Cục miền Nam đều là một bộ phận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng có nhiệm vụ, vai trò và sứ mệnh đề ra chủ trương, kế hoạch, thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, thay mặt Trung ương Đảng lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp cách mạng miền Nam, Cao Miên. Sau chiến thắng mùa Xuân năm 1975, Trung ương Cục đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình và Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 24 (khóa III) đã quyết định giải thể Trung ương Cục miền Nam.

Trong quá trình tồn tại và phát triển, sự kiện thành lập Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam là một bước cụ thể hóa đường lối chỉ đạo của Đảng Lao động Việt Nam, Trung ương Cục miền Nam trong việc xây dựng, củng cố và tổ chức cơ quan chuyên môn của Đảng bộ miền Nam. Hệ thống tổ chức của Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam từ khi thành lập, xây dựng, phát triển và cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ đã trải qua 2 thời kỳ: 1961-1962 và 1962-1975.

Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam tại chiến khu Đ ở Đồng Nai thời kỳ 1961-1962:  

Năm 1960, sau hơn 05 năm tiến hành cuộc chiến tranh một phía, chính quyền Sài Gòn đã tàn sát, khủng bố, kìm kẹp những người kháng chiến cũ và Nhân dân miền Nam. Tuy nhiên, những biện pháp tàn bạo đó không thể dập tắt được ngọn lửa yêu nước và khát vọng thống nhất của Nhân dân miền Nam. Trái lại nó ngày càng tích tụ, sục sôi và chỉ cần một cơn gió nhỏ cũng có thể dâng trào mãnh liệt. Phong trào Đồng Khởi diễn ra từ nửa cuối năm 1959 đến giữa năm 1960 đã làm tan rã từng mảng chính quyền cơ sở của chế độ thực dân mới ở miền Nam. Để giành lại những địa bàn và vùng dân cư bị mất, Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm buộc phải bị động chuyển sang chiến lược Chiến tranh đặc biệt. Trước âm mưu và thủ đoạn tiến hành chiến tranh mới của Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm đã đặt ra cho cách mạng miền Nam cần thiết phải củng cố lại các tổ chức Đảng, cơ quan phụ trách công tác văn hóa - tư tưởng sau phong trào Đồng Khởi.

Bia Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam tại Mã Đà - Đồng Nai (Hình Lê Sơn chụp ngày 26/6/2024)

Thực hiện chủ trương của Đại hội toàn quốc lần thứ III của Đảng Lao động Việt Nam, tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam họp ngày 23/01/1961 đã quyết định thành lập Trung ương Cục miền Nam nhằm kịp thời lãnh đạo phong trào cách mạng, đáp ứng yêu cầu thực hiện những quyết sách quan trọng, có tầm chiến lược đối với sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam. Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, Trung ương Cục miền Nam tổ chức các cơ quan phụ trách các lĩnh vực như: Quân sự, an ninh, tuyên huấn, hậu cần,… giúp Trung ương Cục miền Nam chỉ đạo các mảng công tác. Ngày 10/10/1961 tại Hội nghị lần thứ nhất, Trung ương Cục miền Nam đã chính thức thành lập bộ máy lãnh đạo của Trung ương Cục do đồng chí Nguyễn Văn Linh làm Bí thư, đồng chí Võ Chí Công, Phan Văn Đáng (Hai Văn) làm Phó Bí thư, Trung ương Cục đã khẩn trương chuẩn bị về nhân sự và tổ chức. Ngày 23/11/1961, tại Mã Đà - Chiến khu Đ, Trung ương Cục miền Nam đã quyết định chuyển Ban Tuyên huấn của Xứ ủy Nam Bộ thành Ban Tuyên huấn của Trung ương Cục miền Nam. Ban Tuyên huấn chịu sự chỉ đạo trực tiếp và được Trung ương Cục miền Nam giao phụ trách mảng công tác chính trị, tư tưởng, văn hóa - văn nghệ, tuyên truyền, giáo dục trong toàn đảng bộ miền Nam để phát động quân dân miền Nam tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước. Ban Tuyên huấn là cơ quan chuyên môn có nhiệm vụ tham mưu, nghiên cứu, giúp Trung ương Cục miền Nam thống nhất chỉ đạo và kiểm tra việc thực hiện về công tác chính trị tư tưởng, văn hóa, tuyên truyền hướng dẫn đường lối của Đảng về cách mạng giải phóng miền Nam và thống nhất đất nước. Ban Tuyên huấn còn có nhiệm vụ huấn luyện, đào tạo cán bộ Tuyên huấn cho cách mạng miền Nam; đảm bảo cho đường lối, chính sách của Đảng thông suốt trong cán bộ, đảng viên và quần chúng; biến đường lối của Đảng thành sức mạnh của quần chúng; giúp cấp ủy trong việc xây dựng và lãnh đạo tư tưởng, chính trị trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang và quần chúng. Quyết định thành lập Ban Tuyên huấn Trung ương Cục nêu rõ: Công tác tư tưởng chính trị, cổ động tuyên truyền đang đòi hỏi cấp bách một bộ máy tổ chức lãnh đạo với một đội ngũ cán bộ tuyên huấn thích ứng với mọi tình huống trong tình hình mới. Bộ Chính trị đã chỉ định đồng chí Nguyễn Văn Linh - Bí thư Trung ương Cục kiêm Trưởng Ban Tuyên huấn Trung ương Cục. Do tính chất đặc biệt quan trọng và yêu cầu thường trực đấu tranh trên mặt trận chính trị tư tưởng của Đảng, các đồng chí Bí thư, Thường vụ Trung ương Cục đều kiêm là Trưởng ban hoặc chỉ đạo trực tiếp công tác tuyên huấn trong từng thời kỳ như: đồng chí Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Chí Thanh, Phạm Hùng. Thực hiện nhiệm vụ trên, Trung ương Cục miền Nam đã thành lập trường Nguyễn Ái Quốc miền Nam, liên tục mở các lớp huấn luyện chính trị, đào tạo nhiều thế hệ cán bộ cách mạng là hạt nhân nòng cốt cho phong trào đấu tranh cách mạng trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ở miền Nam. Hình thức công khai của Ban Tuyên huấn là Ban Thông tin của Ủy ban Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam.

Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam tại chiến khu Đ ở Tây Ninh thời kỳ 1962-1975:

Năm 1962, Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam quyết định chuyển trụ sở về Lò Gò - Bến Ra - Xa Mát, huyện Châu Thành (nay là huyện Tân Biên), tỉnh Tây Ninh để có điều kiện mở rộng căn cứ.

Bia Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam tại Tây Ninh (Ảnh Lê Sơn chụp ngày 24/7/2024)

Trong kháng chiến, công tác tư tưởng chính trị là mặt trận hàng đầu đi trước một bước, góp phần quyết định tạo nên phong trào cách mạng. Chấp hành chỉ đạo trực tiếp của Thường vụ Trung ương Cục miền Nam, Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam đã chủ động sáng tạo, nghiên cứu tình hình, đề ra chủ trương, phương hướng công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng trong và ngoài Đảng, công tác văn hóa, giáo dục quần chúng; biên soạn tài liệu hướng dẫn công tác tuyên truyền cho cấp dưới; chỉ đạo nghiệp vụ cho ngành tuyên huấn các cấp, đào tạo cán bộ cơ sở. Đặc biệt, Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam đã tham mưu kịp thời, sát đúng về công tác chính trị tư tưởng trong từng giai đoạn cách mạng, nhất là những thời điểm bước ngoặt của cách mạng miền Nam: chống chiến tranh đặc biệt, chống chiến tranh cục bộ, chống chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh và cách mạng miền Nam sau khi ký kết Hiệp định Pari tháng 01/1973; góp phần vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc, đã có hàng trăm anh hùng liệt sĩ thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam anh dũng hy sinh; nhiều tập thể, cá nhân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trong đó có 03 cơ quan gồm: Thông tấn xã Giải phóng, Nhà in Trần Phú và Điện ảnh Giải phóng thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam; nhiều đồng chí được trao tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ, huân chương hạng nhất, nhì, ba,… Khi thành lập Ban Tuyên huấn Trung ương Cục chỉ có khoảng 150 người quy tụ chủ yếu cán bộ ở lại chiến trường sau Hiệp định Genève 1954, gồm 6 bộ phận: Văn phòng Ban (văn thư, cơ yếu, giao liên, bảo vệ); Thông tấn xã Giải phóng; Đài phát thanh Giải phóng; Bộ phận đối ngoại tiếng Anh, Pháp; Nhà in Trần Phú và Đoàn văn công Giải phóng. Từ năm 1962 đến năm 1974, Ban Tuyên huấn phát triển lớn mạnh lên đến 3.700 cán bộ.

Có thể nói, thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là một chiến công vĩ đại của dân tộc ta ở thế kỷ XX. Làm nên chiến thắng đó có nhiều yếu tố, trong đó, có sức mạnh ý chí, tinh thần quyết tử, quyết thắng của cả dân tộc đã được Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam đã khơi dậy, tổ chức và phát huy trong quá trình hoạt động. Căn cứ vào chức năng nhiệm vụ trong những giai đoạn khác nhau, công tác tuyên huấn giúp Đảng bộ miền Nam lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng động viên toàn Đảng, toàn dân, cổ vũ mọi nguồn lực, tạo thành vũ khí sắc bén, một sức mạnh to lớn làm nên những thành tựu vĩ đại, hoàn thành sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Với những thành tích đặc biệt trên, tháng 01/2015 Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam đã được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống Mỹ, cứu nước. Địa điểm căn cứ Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam là căn cứ Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam trước đây (từ năm 1962-1975), là nơi các anh hùng liệt sĩ, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam, những người con ưu tú của Đảng, đã chiến đấu, hy sinh trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân làm nên những chiến công vẻ vang trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước. Ngày 24/7/2024, Bia Tuyên huấn đã vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố và trao Quyết định Di tích lịch sử Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam giai đoạn 1962-1975 xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia cho đại diện Ban Tuyên giáo Trung ương. Trong niềm tự hào về truyền thống 94 năm xây dựng, trưởng thành và phát triển, mỗi cán bộ, công chức, viên chức, người lao động ngành Tuyên giáo cần nêu cao tính tiền phong, gương mẫu, gắn bó mật thiết với Nhân dân; thường xuyên học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; tích cực tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ động viên Nhân dân thực hiện nhiệm vụ cách mạng, thực hiện tốt vai trò “đi trước mở đường; đi cùng thực hiện; đi sau tổng kết” của công tác Tuyên giáo, góp phần vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Lê Sơn