“Tuổi trẻ Đồng Nai với nhiệm vụ chấn hưng văn hóa trong kỷ nguyên số”

Văn hóa là hồn cốt dân tộc, là tấm hộ chiếu để khẳng định hình ảnh, bản lĩnh của một quốc gia trên đường hội nhập với thế giới. Văn hóa Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới. Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn dành sự quan tâm đặc biệt và xác định văn hóa đóng vai trò hết sức quan trọng.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh “Văn hóa” là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra với phương thức sử dụng chúng, nhằm đáp ứng lẽ sinh tồn, đồng thời đó cũng là mục đích của cuộc sống loài người.

“Văn hóa là bản sắc của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất”, do đó, phải giữ gìn văn hóa như giữ gìn cái hồn, cái cốt cách của một dân tộc để duy trì, bảo tồn, phát huy và phát triển. Cùng với hệ thống chính trị, tuổi trẻ cần phát huy vị trí, vai trò, tinh thần hành động tham gia thực hiện các nhiệm vụ xây dựng, giữ gìn, chấn hưng và phát triển nền văn hóa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Xét về bản chất ngôn ngữ học, chấn hưng là làm cho trở thành hưng thịnh, thịnh vượng. Chấn hưng văn hóa là làm cho các giá trị văn hóa tốt đẹp của quốc gia - dân tộc được đề cao và phát huy mạnh mẽ hơn. Như vậy, về bản chất, yêu cầu chấn hưng văn hóa hiện nay là tạo ra tác động làm cho các giá trị văn hóa được phát huy, phát triển, đóng góp vào sự phát triển chung để nâng tầm đất nước, đưa đất nước lên một vị thế mới. Những yêu cầu của thời kỳ phát triển mới vì sự hưng thịnh của một nền văn hóa; đón trước thời cơ và trên cơ sở nhận diện các thách thức đối với văn hóa Việt Nam trong thời gian tới, có thể khẳng định chấn hưng văn hóa ở nước ta hiện nay là quan trọng và cấp thiết.

Trong tác phẩm “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có bài viết “Quyết tâm chấn hưng và xây dựng thành công một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Ngay từ tiêu đề, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định “Quyết tâm chấn hưng”, đồng thời, đưa ra định hướng đường lối phát triển văn hóa đất nước trong bối cảnh hiện nay là “xây dựng thành công một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Quyết tâm và định hướng này của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chính là dấu mốc quan trọng đối với quá trình phát triển nền văn hóa Việt Nam; khẳng định thời điểm văn hóa Việt Nam cần được chấn hưng để tạo nền tảng nhận thức đúng đắn, đầy đủ, toàn diện về văn hóa trong mối quan hệ với phát triển; tạo động lực quan trọng cho phát triển bền vững, thông qua khắc phục các hạn chế, tồn tại, phát triển hài hòa, đồng bộ giữa văn hóa với kinh tế, xã hội, với xây dựng đời sống hạnh phúc cho toàn thể nhân dân.

Nhìn lại các cuộc chấn hưng văn hóa trong lịch sử nước ta phải kể đến Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 (sau đây viết tắt là Đề cương) là một văn kiện lịch sử vô giá, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cách mạng, kháng chiến, chỉ ra con đường vận động, phát triển của nền văn hóa mới Việt Nam. Chỉ với 1.500 chữ ngắn gọn, xúc tích, nhưng trải qua 80 năm, Đề cương vẫn vẹn nguyên giá trị sâu sắc. Việt Nam là một đất nước với hơn 4.000 năm lịch sử, trải qua nhiều thăng trầm đã tích luỹ, tạo ra và phát huy được nhiều giá trị, bản sắc văn hoá riêng của Dân tộc, làm nên hồn cốt của Dân tộc; đồng thời, tiếp thu và góp phần đóng góp vào nền văn hóa chung của nhân loại. Nhận thức sâu sắc được vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của văn hóa trong sự phát triển của đất nước ta, dân tộc ta, cho nên ngay từ trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng năm 1930, Đảng ta đã đề cập đến vấn đề phải phát triển văn hóa của dân tộc; và năm 1943, khi nước nhà còn chưa giành được độc lập, Đảng ta đã đề ra “Đề cương về văn hóa Việt Nam”, trong đó, chỉ rõ “Mặt trận văn hóa là một trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa)”. Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, diễn ra sáng 24/11, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định: Để xây dựng, giữ gìn, chấn hưng và phát triển nền văn hóa của dân tộc chúng ta phải phát huy cao độ những giá trị văn hóa, sức mạnh và tinh thần cống hiến của mọi người Việt Nam, tạo nguồn lực nội sinh và động lực đột phá để thực hiện thành công mục tiêu phát triển đất nước. Đặc biệt, một trong những nội dung quan trọng mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khẳng định trong bài viết là vai trò của văn hóa và con người trong sự phát triển của xã hội hiện nay: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, động lực để phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”.

Và ngày nay, trong kỷ nguyên công nghệ số, bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, của chuyển đổi số, chúng ta đang đứng trước nhiều thách thức trong việc bảo vệ biên cương tư tưởng văn hóa, xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh trên các ứng dụng OTT (ứng dụng cung cấp thông tin đến người xem qua mạng internet). Rõ ràng văn hóa đang có sự thay đổi từng ngày trong bối cảnh công nghệ số, những sản phẩm văn hóa trên không gian mạng đã và đang trở thành nguồn thông tin ngày càng phong phú và đa dạng xâm nhập sâu rộng vào mọi mặt của đời sống xã hội, nhất là thanh thiếu nhi. Thế hệ trẻ là đối tượng thụ hưởng nhiều nhất của các sản phẩm văn hóa, đồng thời, là đối tượng có khả năng sáng tạo lớn nhất, tiềm năng nhất, đông đảo nhất tạo ra những sản phẩm văn hóa xuyên quốc gia mang đậm đà bản sắc dân tộc. Tính đến cuối năm 2022, dân số toàn tỉnh Đồng Nai là hơn 3,0 triệu người, trong đó, có 660 tổ chức Đoàn cơ sở với 174.520 đoàn viên, đạt tỷ lệ 56,3% và 839.795 thanh niên từ 16 đến 30 tuổi, chiếm hơn 30% dân số của tỉnh. Trong đó, tổng cộng có 309.999 người tại địa phương quản lý. Bên cạnh đó, sự ảnh hưởng, tác động của công nghệ số đến sự hình thành văn hóa trong giới trẻ nói chung và văn hóa trong giới trẻ tại tỉnh Đồng Nai nói riêng. Và khi giới trẻ tiếp cận những sản phẩm truyền thông trên các nền tảng số thì những sản phẩm truyền thông trên không gian mạng có tác động nhất định đối với tư tưởng, lối sống của giới trẻ. Trong kỷ nguyên số, luôn song hành hai mặt tích cực và tiêu cực, chúng ta không thể phủ nhận những giá trị tiện ích mà công nghệ số mang lại, nó là xu thế tất yếu khi hộp nhập phát triển.

Tuổi trẻ Đồng Nai tích cực tham gia chấn hưng văn hóa thời kỳ mới

Năm 2023, kỷ niệm 80 năm ra đời Đề cương, để bảo vệ biên cương văn hóa tham gia thực hiện các nhiệm vụ xây dựng, giữ gìn, chấn hưng và phát triển nền văn hóa Việt Nam, bản thân tác giả xin đề xuất một số giải pháp để phát huy vai trò của “Tuổi trẻ Đồng Nai với nhiệm vụ chấn hưng văn hóa trong kỷ nguyên số”, như sau:

Thứ nhất, công cuộc chấn hưng văn hóa luôn phải được bắt đầu từ yếu tố trung tâm là con người, trong đó, nhấn mạnh là thế hệ trẻ bởi họ là những người có khả năng sáng tạo vượt bậc và cũng là đối tượng thụ hưởng văn hóa, hành vi của giới trẻ có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến các hành vi văn hóa của cộng đồng. Do đó, tổ chức đoàn các cấp cần phải xác định nâng cao nhận thức, định hướng cho các bạn đoàn viên, thanh thiếu nhi, đề ra những biện pháp hay, sáng tạo, thay đổi cách tuyên truyền, tiếp cận đến các bạn trẻ, định hướng cho các bạn những lối sống tốt đẹp, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ, hứng thú cho người trẻ và mang đến những thông tin chính thống, tích cực mang tính chất định hướng tư tưởng, đạo đức, lối sống cho các bạn trẻ.

Thứ hai, trọng tâm là bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống và nhân cách; ngăn chặn sự xuống cấp về đạo đức, lối sống, đẩy lùi tiêu cực xã hội và các tệ nạn xã hội; xây dựng con người Việt Nam thời đại mới, gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại. Tích cực định hướng để thế hệ trẻ phân biệt được các giá trị văn hóa và phản văn hóa, xác định được một định hướng đúng đắn, phù hợp cho sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam, yêu cầu này đã được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng làm rõ khi chỉ ra “xây dựng thành công một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Tức là phân biệt rõ các giá trị tốt đẹp của văn hóa truyền thống dân tộc để chủ động, tích cực vừa gìn giữ, phát huy, vừa phân biệt rõ đâu là các biểu hiện văn hóa không phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc. Nhận diện rõ để chủ động tiếp thu các giá trị tinh hoa văn hóa phù hợp của nhân loại trong quá trình giao lưu, hội nhập quốc tế.

Thứ ba, tiếp tục phát huy kết quả việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với các đối tượng thanh thiếu nhi bằng những việc làm cụ thể, đặc thù của địa phương, đơn vị… góp phần phát triển, định hướng nhân cách, lối sống cho thanh thiếu niên trong thời đại công nghệ số.

Thứ tư, tiếp tục nhân rộng và phát huy hiệu quả những mô hình chuyển đổi số, đơn cử như những mô hình mã hóa dữ liệu, số hóa địa chỉ đỏ, đưa những di sản, di tích lịch sử văn hóa, địa chỉ đỏ lên không gian mạng, lên các nền tảng số hóa với không gian, ứng dụng tương tác ảo 3D, VR 360 (công nghệ thực tế ảo), hiệu ứng chuyển động từ âm thanh, đến ánh sáng mang lại những trải nghiệm mới lạ nhưng vẫn giữ gìn được bản sắc văn hóa trên không gian mạng trong thời kỳ kỷ nguyên số và phát huy chủ đề “Năm chuyển đổi số các hoạt động của Đoàn” trong toàn tỉnh.

 Thu Thảo