Văn hóa trong công tác kiểm tra, giám sát (KT, GS) của Đảng

Trong tình hình hiện nay, trọng tâm xây dựng và phát triển văn hóa là xây dựng con người có nhân cách và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; chú trọng mối quan hệ giữa văn hóa và chính trị, văn hóa và kinh tế; xây dựng văn hóa trong Đảng và trong hệ thống chính trị; xây dựng văn hóa công chức, văn hóa công vụ, đặc biệt là đạo đức công vụ, chú trọng sự nêu gương của cán bộ, đảng viên (CB,ĐV) ...

Việc xây dựng văn hóa kiểm tra chính là xây dựng nền tảng vững chắc để công tác KT, GS của Đảng được phát triển bền vững. Đây là một vấn đề mới, chưa được đề cập nhiều, cần thiết khơi gợi nội dung quan trọng này.

Kết luận số 34-KL/TW, ngày 18/4/2022 của Bộ Chính trị "Về chiến lược công tác KT, GS của Đảng đến năm 2030" và Kế hoạch số 52-KH/UBKTTW, ngày 30/6/2022 của UBKT Trung ương thực hiện Kết luận số 34-KL/TW của Bộ Chính trị, có thể thấy một trong những vấn đề "gốc" có tính quyết định nổi lên trong công tác KT, GS của Đảng đó là vấn đề về cán bộ. Trước hết, CB,ĐV, trong đó, có những cán bộ làm công tác KT, GS của Đảng, đều "vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của Nhân dân". Vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì hạnh phúc của Nhân dân, dưới ánh sáng văn hóa, họ không những đồng hành mà còn luôn đi tiên phong, đi trước. Theo Bác Hồ: “Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông/ Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc/ Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính/ Thiếu một mùa, thì không thành trời/ Thiếu một phương, thì không thành đất/ Thiếu một đức, thì không thành người". Bác Hồ cũng có lần nói trước tiên phải học để "làm NGƯỜI" trước khi làm cán bộ. Cán bộ kiểm tra trước hết được soi xét từ những phẩm chất cao quý của một "CON NGƯỜI" bình thường.

Đ/c  Nguyễn Hồng Lĩnh -UVTW Đảng, Bí thư Tỉnh ủy trao quyết định của Ban Bí thư về việc chuẩn y nhân sự lãnh đạo tham gia UBKT Tỉnh ủy nhiệm kỳ 2020-2025

Quy định số 144-QĐ/TW, ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của CB,ĐV trong giai đoạn mới nhấn mạnh tới tiêu chí "danh dự, lòng tự trọng." Quy định 144-QĐ/TW, ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị cũng gắn kết chặt chẽ với Quy định số 41-QĐ/TW của Bộ Chính trị (khóa XIII) bằng quan điểm có tính hệ thống: Cán bộ phải từ chức khi không đủ khả năng, uy tín.

Lòng tự trọng luôn song hành với tính trung thực - người biết tự trọng thì có tính trung thực, người trung thực thì có lòng tự trọng. Một công dân bình thường cũng cần có lòng tự trọng. CB,ĐV lại càng phải coi trọng và giữ gìn phẩm cách, danh dự của mình, vị trí càng quan trọng, trách nhiệm càng lớn thì lòng tự trọng càng cần được nêu cao.

Lòng tự trọng của CB,ĐV gắn liền với bản lĩnh chính trị và là một thành tố cấu thành đạo đức cách mạng. Ngày 25/10/2021, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Quy định số 37-QĐ/TW về những điều đảng viên không được làm.

Trong số này có những “điều cấm” mà một đảng viên sẽ không phạm phải nếu có lòng tự trọng, sự trung thực, chưa cần đến ý thức chính trị và tầm hiểu biết cần thiết. Ngược lại, người thiếu lòng tự trọng, thiếu tính trung thực thì thường cơ hội, vụ lợi, không có ý thức phê bình và tự phê bình, trốn tránh trách nhiệm, tranh công - đổ lỗi, tham lam, vun vén cho bản thân, sẵn sàng chạy chức, chạy quyền, có chức vụ thì cao ngạo, chèn ép cấp dưới, nịnh bợ cấp trên… Thực tế cho thấy trong thời gian qua có không ít đảng viên, cán bộ, kể cả cán bộ cấp cao, do không thường xuyên tu dưỡng đạo đức, đánh mất lòng tự trọng và tính trung thực để mắc những sai phạm nghiêm trọng, bị kỷ luật, bị xử lý hình sự, trong đó, có tội tham nhũng, cố ý làm trái để trục lợi.

Hoàn thiện chuẩn mực đạo đức cách mạng để phù hợp với các yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn mới; luôn luôn tu dưỡng, nêu cao danh dự, lòng tự trọng, tính trung thực là đòi hỏi thường xuyên của Đảng đối với CB,ĐV.

Đại hội lần thứ XIII của Đảng đặt ra yêu cầu: “Nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện các chuẩn mực đạo đức cách mạng phù hợp với điều kiện mới và truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc để làm cơ sở cho CB,ĐV tự giác tu dưỡng, rèn luyện, tự điều chỉnh hành vi ứng xử trong công việc hằng ngày.

Nâng cao ý thức tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng suốt đời, thường xuyên “tự soi,” “tự sửa” và nêu cao danh dự, lòng tự trọng của người đảng viên.” Mới đây nhất, ngày 09/5/2024, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng của CB,ĐV trong giai đoạn mới.

Chuẩn mực đạo đức cách mạng của CB,ĐV trong giai đoạn hiện nay được quy định tại Điều 1: Yêu nước, tôn trọng Nhân dân, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc;

Điều 2: Bản lĩnh, đổi mới, sáng tạo, hội nhập;

Điều 3: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư;

Điều 4: Đoàn kết, kỷ cương, tình thương, trách nhiệm;

Điều 5: Gương mẫu, khiêm tốn, tu dưỡng rèn luyện, học tập suốt đời.

Điều 3 đề cập tới các tiêu chí trung thực, tự trọng, danh dự, phẩm giá: “Trong sạch, không tham ô, tham nhũng, tiêu cực, không gây phiền hà, sách nhiễu. Trung thực, thẳng thắn, khách quan, công tâm, tích cực đấu tranh tự phê bình và phê bình, không giấu khuyết điểm, không nói sai sự thật; thấy đúng phải bảo vệ, thấy sai phải đấu tranh.

Nêu cao lòng tự trọng, danh dự, không cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, giữ gìn phẩm giá của người CB,ĐV, không để tác động lôi kéo, cám dỗ tiêu cực. Không để gia đình, người thân và người khác lợi dụng chức vụ, vị trí công tác để trục lợi; bảo vệ uy tín, danh dự của bản thân và tổ chức đảng.”

Căn cứ vào nội dung được quy định tại Điều 3 của Quy định số 144-QĐ/TW, lòng tự trọng, phẩm giá của CB,ĐV được nêu cao là nhằm để “bảo vệ uy tín, danh dự của bản thân và tổ chức đảng.” Còn một biểu hiện cụ thể của việc bảo vệ danh dự của cá nhân người lãnh đạo và tập thể là “thực hiện văn hóa từ chức khi không đủ khả năng, uy tín.”

Trước đó, ngày 03/11/2021, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 41-QĐ/TW về việc miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ. Theo Quy định số 41-QĐ/TW, từ chức là việc "cán bộ tự nguyện xin thôi giữ chức vụ khi chưa hết nhiệm kỳ hoặc chưa hết thời hạn bổ nhiệm và được cấp có thẩm quyền chấp thuận.”

Bên cạnh đó, một trong những yếu tố rất quan trọng của văn hóa, nhất là của các nước phương Đông, là coi trọng văn hóa đạo đức. Trong bài phát biểu tại Hội nghị văn hóa toàn quốc ngày 24/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Phải đánh bại những tư tưởng công thần, địa vị, danh lợi của chủ nghĩa cá nhân, phát huy tinh thần cần kiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội, bảo vệ của công, chống tham ô, lãng phí". Văn hóa đạo đức là gốc, là nền tảng, vững chắc của CB,ĐV. Văn hóa đạo đức không phải tự nhiên có được mà phải bằng việc tự học tập, tu dưỡng, rèn luyện, phấn đấu gian khổ, thường xuyên, trên cơ sở những chuẩn mực giá trị đạo đức được quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Mỗi chủ thể chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, mỗi cá nhân và nhất là CB,ĐV, người đứng đầu, phải phấn đấu, rèn luyện để có được nền tảng văn hóa đạo đức thì mới có trách nhiệm cao với Nhân dân, đồng chí, đồng nghiệp và cộng đồng; "miễn dịch" những thói hư tật xấu, tránh tham ô, lãng phí, quan liêu. Cán bộ làm công tác KT, GS của Đảng có trách nhiệm "trị bệnh", cứu đồng chí, đồng nghiệp của mình khỏi bị "nhiễm bệnh" thì trước hết họ cần thường xuyên được kiểm tra, "soi chiếu" bằng những tiêu chí văn hóa đạo đức. Đây cũng là một nền tảng vững chắc để cán bộ kiểm tra hội tụ được các phẩm chất cần có cùng với chuyên môn, nghiệp vụ sẽ thực hiện tốt nhiệm vụ, giúp tổ chức đảng và CB,ĐV được bảo vệ bền vững.  

Trong Kết luận của Bộ Chính trị "Về chiến lược công tác KT, GS của Đảng đến năm 2030" có đề ra nhiệm vụ: "Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra liêm khiết, công minh, chính trực, có bản lĩnh, dũng khí đấu tranh, gương mẫu, giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ, tận tụy, trách nhiệm. Ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn, khung năng lực cán bộ làm công tác kiểm tra theo hướng chuyên nghiệp". Cụ thể hóa nhiệm vụ này, Kế hoạch số 52-KH/UBKTTW, ngày 30/6/2022 của UBKT Trung ương đã đề ra yêu cầu "Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra Đảng có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tuyệt đối trung thành, đoàn kết, liêm khiết, kỷ luật, tận tụy, trung thực, chuyên sâu, chuyên nghiệp, có kinh nghiệm thực tiễn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ công tác KT, GS theo tinh thần nghị quyết Đại hội XIII của Đảng". Như vậy, trong khi Đảng ta đang trong quá trình cụ thể hóa, làm rõ các nội hàm về các hệ giá trị cũng như chuẩn mực con người Việt Nam thì các tiêu chí, tiêu chuẩn về cán bộ làm công tác KT, GS từ nay đến năm 2030 đã được xây dựng, quy định một cách đầy đủ, toàn diện, ban hành và đi vào cuộc sống. Như vậy, lĩnh vực này đã "đi trước, đón đầu". Trong quá trình Đảng ta cụ thể hóa các hệ giá trị, nhất là hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam thì cán bộ cũng cần căn cứ vào đó để bổ sung, hoàn chỉnh vào trong công tác KT, GS; đồng thời, cũng cần phải xây dựng Bộ tiêu chí, tiêu chuẩn đối với cán bộ kiểm tra.

Văn hóa, đạo đức là lĩnh vực rất rộng lớn. Cán bộ kiểm tra cần phải trau dồi, tu dưỡng, rèn luyện để nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng và chuyên môn nghiệp vụ mới đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Chỉ riêng vấn đề phòng, chống những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tham nhũng, tiêu cực đã rất khó khăn, phức tạp… Do vậy, cán bộ làm công tác kiểm tra của Đảng cũng cần phải xây dựng nền tảng văn hóa để thực hiện trong quá trình thực thi nhiệm vụ nhằm đạt được yêu cầu, chất lượng, hiệu quả, giúp công tác xây dựng Đảng được bảo vệ và phát triển vững chắc, bền vững.  

                                                                                                                                                                                                                Nguyễn Thị Hồng Lương