Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, Việt Nam cần những động lực tăng trưởng mới. Việc tạo nền tảng thể chế, “mở ra” khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp có ý nghĩa quan trọng, bởi đây không đơn thuần là việc mở thêm một khu vực phát triển, mà là tìm kiếm phương thức mới để thu hút nguồn lực, thúc đẩy hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24-8 đã đặt thêm một viên gạch quan trọng cho quá trình này. Bên cạnh những cơ chế, chính sách về phát triển đô thị, luật dành sự quan tâm đáng chú ý đến khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp. Việc đưa các nội dung này vào luật không chỉ mở rộng phạm vi điều chỉnh của chính sách phát triển đô thị, mà còn cho thấy một tư duy mới: phát triển đô thị trong giai đoạn mới phải gắn với sản xuất, thương mại, logistics, tài chính và các mạng lưới kinh tế xuyên biên giới.
Trao quyền cho chính quyền đô thị trong phát triển khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp
Luật Phát triển đô thị quy định khu thương mại tự do (FTZ) là khu chức năng có ranh giới địa lý xác định, gắn liền hoặc kết nối giao thông trực tiếp với hệ thống cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế, trung tâm tài chính quốc tế, cửa khẩu quốc tế quan trọng hoặc hạ tầng logistics chiến lược khác; được thành lập để áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội về đầu tư, tài chính, thương mại, dịch vụ chất lượng cao, logistics, thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao; có thể gồm nhiều khu chức năng.
Trong khi đó, luật nêu rõ khu logistics tích hợp là khu chức năng có ranh giới địa lý xác định, gắn liền với các đầu mối giao thông đa phương thức; được thành lập theo mô hình hệ sinh thái, ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại để thực hiện các dịch vụ logistics kết hợp với hoạt động sản xuất, gia công hàng hóa và hoạt động thương mại số, thương mại điện tử. Khu logistics tích hợp là một khu độc lập hoặc thuộc khu thương mại tự do.
Đáng chú ý, Luật Phát triển đô thị đã tạo hành lang pháp lý cho những không gian phát triển mới khi xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền đô thị. Theo đó, HĐND thành phố quy định: trình tự, thủ tục thành lập và điều chỉnh ranh giới, diện tích, nội dung khác có liên quan đến tổ chức, hoạt động của khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp; cơ chế, chính sách về quản lý, tổ chức, hoạt động, ưu đãi đầu tư, tạo thuận lợi thương mại, cải thiện môi trường kinh doanh và chính sách đặc thù khác phát sinh trong quá trình hoạt động của khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp.
Với UBND thành phố sẽ quyết định việc giao nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước về khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp cho các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND thành phố.
Chủ tịch UBND thành phố quyết định: thành lập, điều chỉnh tên gọi, ranh giới, diện tích, mục tiêu, chức năng, nội dung khác có liên quan đến tổ chức, hoạt động của khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp. Quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới, diện tích, chức năng khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp được coi là quyết định điều chỉnh cục bộ quy hoạch tổng thể thành phố, quy hoạch khác có liên quan. Thành lập khu phi thuế quan trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp sau khi có ý kiến của Bộ Tài chính. Giao đất, cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất đối với dự án đầu tư trong khu thương mại tự do theo quy định tại điểm l khoản 1 Điều 36 của Luật Phát triển đô thị, trừ các dự án đầu tư xây dựng nhà ở thương mại.
Bên cạnh đó, người đứng đầu hải quan khu vực quản lý khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp có thẩm quyền: quyết định công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ, đình chỉ việc áp dụng chế độ ưu tiên cho doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, kinh doanh trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp.
Quyết định thành lập, gia hạn thời gian hoạt động, tạm dừng và chấm dứt hoạt động kho, bãi ngoại quan; địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS); địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng bưu chính; địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa chuyển phát nhanh; kho hàng không kéo dài; kho xăng dầu, khí, hóa chất trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp. Thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật hải quan.
Hoạt động đầu tư, kinh doanh trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp được quy định thế nào?
Trong quá trình xây dựng Luật Phát triển đô thị, việc xác định nội hàm và địa vị pháp lý của khu thương mại tự do đã là vấn đề được đặt ra.
Về bản chất, khu thương mại tự do có thể trở thành không gian thử nghiệm những cơ chế phát triển mới, nơi hàng hóa, vốn, dịch vụ và doanh nghiệp được kết nối thuận lợi hơn với thị trường quốc tế. Nếu được tổ chức hiệu quả, đây không chỉ là nơi tập trung hoạt động xuất nhập khẩu mà còn có thể thu hút các hoạt động có giá trị gia tăng cao như phân phối quốc tế, gia công, đóng gói, sửa chữa, thương mại điện tử xuyên biên giới và dịch vụ tài chính liên quan đến thương mại.
Luật Phát triển đô thị quy định chi tiết hoạt động đầu tư, kinh doanh trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp. Đó là nhà đầu tư nước ngoài tại khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp được thực hiện hoạt động kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa; kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng hóa. Trình tự, thủ tục cấp giấy phép kinh doanh chuyển khẩu được thực hiện theo pháp luật về quản lý ngoại thương.
Doanh nghiệp có trụ sở chính và có hoạt động sản xuất, kinh doanh trong khu thương mại tự do được niêm yết, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng bằng ngoại tệ; thanh toán, nhận thanh toán bằng ngoại tệ chuyển khoản đối với giao dịch cung cấp hàng hóa, dịch vụ với đối tác trong khu thương mại tự do.
Chi nhánh ngân hàng nước ngoài được mở phòng giao dịch trong khu thương mại tự do ngoài trụ sở chi nhánh theo điều kiện, hồ sơ, thủ tục và nội dung hoạt động do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định.
Đối với các khu chức năng thuộc khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan theo quy định của pháp luật thì hàng hóa, dịch vụ mua, bán, trao đổi giữa các khu chức năng, giữa nước ngoài với các khu chức năng, giữa các khu chức năng với khu phi thuế quan hoặc với các khu chức năng thuộc khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp khác đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan được áp dụng chính sách thuế như khu phi thuế quan theo quy định của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật Thuế giá trị gia tăng.
Quan hệ mua, bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các khu chức năng trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan với khu vực bên ngoài, trừ các khu chức năng đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan tại các khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp khác là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật về hải quan, thuế và xuất khẩu, nhập khẩu.
Doanh nghiệp trong khu thương mại tự do, khu logistics hưởng lợi
Việc hình thành khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp có thể mang lại nhiều lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp, trước hết là giảm thời gian và chi phí trong chuỗi cung ứng. Khi hàng hóa được tập trung trong một không gian có hệ thống kho bãi, vận tải, phân phối, dịch vụ hải quan và công nghệ quản lý đồng bộ, doanh nghiệp có điều kiện rút ngắn thời gian luân chuyển hàng hóa, giảm chi phí trung gian và nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng.
Đáng chú ý, Luật Phát triển đô thị đặt cơ sở để áp dụng các cơ chế ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là lợi thế quan trọng đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp logistics, bởi thời gian thông quan được rút ngắn sẽ góp phần giảm chi phí lưu kho, lưu bãi và nâng cao tốc độ quay vòng vốn.
Cụ thể, Luật Phát triển đô thị quy định, trường hợp khu logistics tích hợp thuộc khu thương mại tự do thì được áp dụng cơ chế, chính sách của cả khu logistics tích hợp và khu thương mại tự do.
Doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, kinh doanh trong khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp được hưởng chế độ ưu tiên về thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật về hải quan và thủ tục về thuế theo quy định của pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đưa vào, đưa ra khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp khi đáp ứng các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên theo quy định của pháp luật về hải quan, pháp luật về thuế, trừ điều kiện về kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu và quy định về thời hạn (nếu có) để được áp dụng chế độ ưu tiên và thực hiện thủ tục hải quan tại đơn vị hải quan quản lý khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp.
Nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trong khu thương mại tự do không phải thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không cần phải có dự án đầu tư.
Thời gian hoạt động của dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng các khu chức năng thuộc khu thương mại tự do, dự án của nhà đầu tư thuê lại đất tại khu thương mại tự do được áp dụng như dự án đầu tư trong khu kinh tế theo quy định của pháp luật về đầu tư.
